Hesap Verme Sorumluluğu Kapsamında Taşınır Yönetim Hesabı ve Taşınır Kesin Hesabı Değişikliği

• Haziran – Temmuz , 2014 Mesut HASTÜRK İhale Makale

Mesut HASTÜRK Maliye Bakanlığı Muhasebat Başkontrolörü

Kamu yönetiminde hesap verme sorumluluğu günümüzde hala tartışılan, uygulanmasında problemler yaşanan ancak geliştirilmesine de önem verilen ve verilmesi gereken bir kavram olarak kendisini göstermektedir.

Hesap verme sorumluluğu, kendisine yetki verilen ve kaynak tahsis edilen yetkililerin, bu yetkileri ve kaynakları ne kadar iyi kullandıklarını raporlama sorumluluğu olarak tanımlanabilir. Kamu kaynaklarının iyi kullanılıp kullanılmadığının, yani verimli, etkin ve tutumlu bir şekilde kullanılıp kullanılmadığının üzerinde bir kanaate ulaşmak istiyorsak, performans ölçümü yapılması gerekiyor. Bir başka ifadeyle, hesap verme sorumluluğu, en iyi şekilde, performansın ölçülmesiyle ve performans ölçümü sonucu ortaya çıkacak performans bilgilerinin raporlanmasıyla yerine getirilebilir. Performans ölçümleri ile stratejik planlar ve performans bütçe arasında çok sıkı bir bağlantı vardır.[i]

Hesap verme sorumluluğu idari bir sorumluluktur. Bu sorumluluğun gereği ise esas itibariyle raporlama ile yerine getirilmektedir. Hesap verme sorumluluğunun olabilmesi için;

i. Görevlilerin görev, yetki ve sorumluluklarının açık olarak tayin edilmesi,

ii. Kaynakların elde edilmesi, kullanılması, muhasebeleştirme ve raporlama süreçlerinin açık olarak tayin edilmesi ve

iii. Kamu idarelerinin faaliyet raporları düzenlemeleri ilkelerini içerisinde barındırmaktadır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “hesap verme” başlıklı  8’inci maddesi hükmü uyarınca, her türlü kamu kaynağının elde edilmesi ve kullanılmasında görevli ve yetkili olanların yetkili kılınmış mercilere hesap vermeleri zorunlu oldukları hüküm altına alınmıştır.

Yine aynı Kanunun 68’inci maddesinde dış denetimin, kamu idaresi hesapları ve bunlara ilişkin belgeler esas alınarak, malî tabloların güvenilirliği ve doğruluğuna ilişkin mali denetim ile kamu idarelerinin gelir, gider ve mallarına ilişkin mali işlemlerinin kanunlara ve diğer hukuki düzenlemelere uygun olup olmadığının tespiti ve kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesi, faaliyet sonuçlarının ölçülmesi ve performans bakımından değerlendirilmesi suretiyle gerçekleştirileceği ifade edilmiştir.

            Bu yazımızda hesap verme sorumluluğu kapsamında idari bir rapor olan taşınır yönetim ve kesin hesabı değişikliği konusu incelenecektir. Taşınır yönetim hesabı ve taşınır kesin hesabı 18.01.2007 tarih ve 26407 sayılı Resmî Gazete ’de yayımlanan “Taşınır Mal Yönetmeliğinin” yedinci bölümünde “Taşınır yönetim hesabı” başlıklı 34 ve “Taşınır kesin hesabı” başlıklı 35 inci maddesinde hüküm altına alınmıştır. İlgili maddeler aşağıda gösterilmiştir.

TAŞINIR YÖNETİM HESABI:

“MADDE 34 – (1) (8/11/2012-28461 sayılı R.G.; 8/10/2012 – 2012/3832 sayılı BKK ile değişen) Kanunun kaynakların kullanılması ve yönetilmesi konusunda harcama birimi ve harcama yetkililerine yüklediği sorumluluğun gereği olarak taşınır yönetim hesabı, taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafından harcama birimleri itibarıyla hazırlanır. Taşınır yönetim hesabında; önceki yıldan devredilen, yılı içinde giren, çıkan ve ertesi yıla devredilen taşınırlar ile yıl sonu sayımında bulunan fazla ve noksanlar gösterilir.

          (2) Taşınır yönetim hesabı aşağıdaki cetvellerden oluşur:

          a) Yıl sonu sayımına ilişkin Sayım Tutanağı,

          b) Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli,

          c) Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli; Müze/Kütüphane Yönetim Hesabı Cetveli,

          ç) Yıl sonu itibarıyla en son düzenlenen Taşınır İşlem Fişinin sıra numarasını gösterir tutanak.

          (3) (8/11/2012-28461 sayılı R.G.; 8/10/2012 – 2012/3832 sayılı BKK ile değişen) Taşınır yönetim hesabı aşağıda açıklandığı şekilde hazırlanır:

          a) (8/11/2012-28461 sayılı R.G.; 8/10/2012 – 2012/3832 sayılı BKK ile değişen) Taşınır kayıt ve kontrol yetkililerince, sayım kurulu tarafından onaylanan Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline dayanılarak ilgisine göre iki nüsha Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli, Müze Yönetim Hesabı Cetveli veya Kütüphane Yönetim Hesabı Cetveli düzenlenir. Bünyesinde tarihi veya sanat değeri olan taşınırlar ile kütüphane materyalleri bulunan kamu idareleri söz konusu cetvellerden ilgili olanını ayrıca düzenlerler.

          b) (a) bendine göre düzenlenecek cetvellerin ekine Taşınır Sayım ve Döküm Cetveli eklenir ve harcama yetkilisinin onayına sunulur. Harcama yetkilisince, Cetvelin Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline uygunluğu kontrol edilerek muhasebe yetkilisine gönderilir.

          c) Muhasebe yetkilisi, gönderilen cetvellerdeki kayıtları muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırıp uygunluğunu onaylar ve harcama yetkilisine geri gönderir.

          ç) (8/11/2012-28461 sayılı R.G.; 8/10/2012 – 2012/3832 sayılı BKK ile değişen) Taşınır yönetim hesabı; yetkili mercilerce istenildiğinde ibraz edilmek veya gönderilmek üzere harcama biriminde, yurt dışı teşkilatının taşınır yönetim hesabı ise merkez teşkilatında muhafaza edilir.

Taşınır Mal Yönetmeliğinin çıktığı 18.01.2007 tarihi ile bugün arasında mevzuatımızda önemli değişiklikler oluşmuştur. Taşınır yönetim hesabı açısından temel değişiklik, eskiden taşınır yönetim dönemi harcama birimleri tarafından Sayıştay’a verilmesi öngörülürken, 8.11.2012 tarih ve 28461 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan değişiklik ile taşınır yönetim hesabının Sayıştay’a gönderilmesi usulüne son verilmiştir. Yeni uygulama ile taşınır yönetim hesabı; yetkili mercilerce istenildiğinde ibraz edilmek veya gönderilmek üzere harcama biriminde, yurt dışı teşkilatının taşınır yönetim hesabı ise merkez teşkilatında muhafaza edilmesi hükmü başlanılmıştır.

Taşınır yönetim hesabı[ii], taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafındanharcama birimleri itibarıyla hazırlanır. Harcama birimlerince edinilen taşınır malların kayıtlarına alınıp alınmadığını, nasıl kullanıldığını ve yönetildiğini gösteren bir rapordur. Bu nedenle, Yönetmelik taşınır kayıtlarının harcama birimleri itibarıyla tutulmasını ve hesabının da harcama birimleri itibarıyla verilmesini öngörmektedir. Taşınır yönetim hesabında; önceki yıldan devredilen, yılı içinde giren, çıkan ve ertesi yıla devredilen taşınırlar ile yıl sonu sayımında bulunan fazla ve noksanlar gösterilir.

İlk cevap verilmesi gereken nokta “Harcama Birimi kimdir? ” sorusu olarak karşımıza çıkmaktadır. 5018 sayılı Kanunun 5436 sayılı Kanunla değişik 31 inci maddesinin birinci fıkrasında bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisi olarak belirlenmiştir.  Bu hüküm uyarınca bütçe sınıflandırması harcama yetkilisini belirleyen temel unsur olmaktadır. Mahalli idarelerden il özel idarelerinde 5302 sayılı İl Özel İdaresi Kanununun 46 ncı maddesiyle il özel idaresi bütçesiyle ödenek tahsis edilen harcama biriminin en üst yöneticisi harcama yetkilisi olarak tanımlanmış olup, ilçelerde bu yetkinin kaymakam tarafından kullanılacağı belirtilmiştir. Belediyelerde harcama yetkilisi, 5393 sayılı Belediye Kanununun 63 üncü maddesinde, belediye bütçesiyle ödenek tahsis edilen harcama biriminin en üst yöneticisi, mahalli idare birliklerinde ise 5355 sayılı Mahalli İdare Birlikleri Kanununun 14 üncü maddesi uyarınca birlik başkanı harcama yetkilisi olarak tanımlanmıştır. Ancak teşkilat yapısı ve personel durumu gibi nedenlerle harcama yetkililerinin belirlenmesinde güçlük bulunan ve bütçelerinde harcama birimleri sınıflandırılmayan mahalli idarelerde harcama yetkisi, üst yönetici veya üst yöneticinin belirleyeceği kişiler tarafından; İçişleri Bakanlığının uygun görüşü üzerine yürütülebilir. Bu kapsamda bütçeyle ödenek tahsis edilen her bir birim harcama birimi olarak kendini göstermektedir.

Diğer bir değişiklik ise; taşınır kayıt ve kontrol yetkililerince, sayım kurulu tarafından onaylanan Taşınır Sayım ve Döküm Cetveline dayanılarak ilgisine göre iki nüsha Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli, Müze Yönetim Hesabı Cetveli veya Kütüphane Yönetim Hesabı Cetveli düzenlenmesidir. Değişiklik öncesi üç nüsha olarak düzenlenen yönetim dönemi hesabı yeni düzenleme ile nüsha sayısı düşürülerek iki nüsha olarak düzenlenmesi yöntemine gidilmiştir.

NOT : Taşınır Yönetim Hesabının Sayıştay’a gönderilmesi uygulamasına 08.11.2012 tarihinden itibaren son verildi…

TAŞINIR KESİN HESABI:

          “MADDE 35 – (8/11/2012-28461 sayılı R.G.; 8/10/2012 – 2012/3832 sayılı BKK ile değişen)

          (1) Kamu idarelerinin taşınır kesin hesabı merkezde, dış temsilcilikler ile merkez ve taşra harcama birimleri itibarıyla düzenlenen Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvelleri konsolide edilmek suretiyle taşınır konsolide görevlilerince hazırlanır.

(2) Taşınır Kesin Hesap Cetveli ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelinin bir nüshası, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerince Sayıştayın ilgili mevzuatında belirlenen süre içinde Sayıştay Başkanlığına gönderilir.

(3) Ayrıca, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerince, Taşınır Kesin Hesap Cetveli ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelinin bir nüshası, incelenmek ve üzerinde mutabakat sağlanmak üzere Nisan ayının sonuna kadar Bakanlığa gönderilir. Bakanlıkla mutabakat sağlanan ve ilgili bakan ve üst yönetici tarafından imzalanan Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelleri, Mayıs ayının on beşine kadar bütçe kesin hesap cetvelleri ile birlikte yeniden Bakanlığa gönderilir.

(4) Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler, Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvellerinin bir nüshasını bütçelerinin uygulama sonuçlarını kesin hesaba bağlayacak mercilere gönderirler.”

Taşınır Mal Yönetmeliği ile yapılan son değişikliklerden önemli birisi Taşınır Kesin Hesap Cetveli ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelinin hazırlanma aşamalarının kısaltılması ile bu belgelerin sadece merkezi yönetim kapsamındaki kuruluşlarca değil genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin tamamı tarafından Sayıştay’ın ilgili mevzuatında belirlenen süre içinde Sayıştay Başkanlığına gönderilmesidir.

Bu kapsamda Kamu idarelerinin taşınır kesin hesabı merkezde, dış temsilcilikler ile merkez ve taşra harcama birimleri itibarıyla düzenlenen Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetvelleri konsolide edilmek suretiyle taşınır konsolide görevlilerince hazırlanmaktadır. Merkezdeki taşınır konsolide görevlilerince taşınır kesin hesabının çıkarılmasına ilişkin işlemlerde, taşınır konsolide görevlilerinden alınan “Taşınır Hesap Cetveli” ne dayanılarak ve “taşınır I. düzey detay kodu” (Örneğin: 255.01; 255.02;…..)  itibarıyla düzenlenir. Taşınırlar cetvele “taşınır II. düzey detay kodu” (Örneğin: 255.01.01; 255.01.02;…..) düzeyinde kaydedilir. Aynı II. düzey detay kodunda sınıflandırılan taşınırlardan farklı ölçü birimi ile ölçülenler alt alta ayrı satırlara kaydedilmektedir.

Ayrıca, merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerince, Taşınır Kesin Hesap Cetveli ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelinin bir nüshası, incelenmek ve üzerinde mutabakat sağlanmak üzere Nisan ayının sonuna kadar Maliye Bakanlığına gönderilmelidir. Bakanlıkla mutabakat sağlanan ve ilgili bakan ve üst yönetici tarafından imzalanan Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvelleri, Mayıs ayının on beşine kadar bütçe kesin hesap cetvelleri ile birlikte yeniden Bakanlığa gönderilmektedir.

Sosyal güvenlik kurumları ve mahalli idareler, Taşınır Kesin Hesap Cetvelleri ile Taşınır Kesin Hesap İcmal Cetvellerinin bir nüshasını bütçelerinin uygulama sonuçlarını kesin hesaba bağlayacak mercilere gönderirler. Gerek yönetim dönemi hesaplarında gerekse taşınır kesin hesabında tüm değişikliklere rağmen uygulamada hala sorunlar ile karşılaşılmaktadır.

Bu sorunlardan ilki; yönetim dönemi hesaplarına küsurat farkların şerh olarak düşülmemesidir. Konu hakkında Maliye Bakanlığı bir genel yazı ile 5018 sayılı Kanun kapsamındaki tüm kamu idarelerine uygulamanın nasıl sonuçlanacağını duyurmuştur. İlgili yazıda “Yönetmeliğin 34 üncü maddesi gereğince düzenlenen taşınır yönetim hesabı cetvellerinde gösterilen tutarlarda muhasebe kayıtlarına göre hala bir fark bulunması halinde, farkın nedenleri harcama birimlerince araştırılacak, ancak hesabın verilmesinde bir gecikmeye sebep olunmaması bakımından, muhasebe yetkilileri bu farka ilişkin şerh koymak suretiyle cetveli onaylayabileceklerdir.”[iii] hükmüne yer verilmiştir.

Uygulamada yaşanan diğer sorun ise mahsup süresi sonunda taşınır olarak kaydedilmesi gereken varlıkların ilgili cetveller ile konsolide edilmesi aşamasında varlık kayıtlarına dahil edilmemesi, tarihlerinin bir sonraki yıl hesaplarına intikal ettirilmesidir. Kanaatimizce mahsup dönemi sonrasında mahsup döneminde ile ilişkilendirilerek taşınır hesabına kaydedilmesi gereken kural setlerinin bakanlık tarafından yazı ile duyurulmasında uygulama birliğinin sağlanması bakımından fayda olacağı düşünülmektedir.

Hesap verme sorumluluğu açısından taşınır yönetim hesabı ve kesin hesabının zamanında hesap verilmesi gereken mercilere teslim edilmesi son derece önemlidir. Teslim edilmemesi aşamasında idari, mali ve cezai sorumlulukların doğması kaçınılmaz olacaktır. En önemlisi ise hesap verme sorumluluğu yerine getirilemeyecektir.

6095 sayılı “Sayıştay Kanununun” “Kamu idareleri ve görevlilerinin sorumluluğu” başlıklı 9 uncu maddesine göre;

“(1) Sorumlular veya diğer ilgililer, denetçilerin isteyecekleri bilgi, kayıt ve belgeleri vermeye, işlem, faaliyet ve malların fiili ve fiziki durumlarınıgeciktirmeksizin göstermeye mecburdurlar. 

(2) Sorumlular veya diğer ilgililerce verilemeyen veya gösterilemeyen belgeler ilgili kamu idarelerinden istenir. Sorumlular veya diğer ilgililer belgelerin asıllarını ve aslı gösterilemeyen belgelerin ikinci nüshalarını göstermek zorundadır.

(3) Hesabı bu Kanun hükümlerine göre zamanında ve tam olarak vermeyen sorumlular veya diğer ilgililer ile Sayıştay denetimine giren kamu idareleri görevlilerinden, denetleme ve yargılama sırasında, istenilen her çeşit bilgi, belge ve defterleri vermeyen ve denetleme ve yargılamayı güçleştirenlerin aylıkları, Sayıştayın istemi üzerine ilgili kamu idarelerince, hesabı veya istenen bilgi, belge ve defterleri eksiksiz verinceye kadaryarım olarak ödenir. Yarım aylık kesilmeye başlandığı tarihten itibaren muhasebe yetkilileri en çok üç ay, diğer görevliler ise Sayıştayca belli edilen süre içinde yine hesabı veya istenilen bilgi, belge ve defterleri vermez veya denetleme ve yargılamayı güçleştiren sebepleri ortadan kaldırmazlarsa, bu defa ilgili kamu idarelerince mevzuatındaki usule göregörevden uzaklaştırılarak haklarında gerekli soruşturma veya kovuşturma yapılır.

…”hükmü yer almaktadır. Hüküm gereğince hesap verme sorumluluğun yerine getirilmesi için tedbirler alınmıştır.

NOT : Taşınır Kesin Hesabının Genel Yönetimin kapsamındaki tüm kamu idareleri tarafından Sayıştay’a gönderilmesi uygulamasına 08.11.2012 tarihinden itibaren başlanılmıştır…

[i] Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu Tasarısı ve Plan Bütçe Komisyon Raporu (1/692) (S.Sayısı 302).

[ii] Taşınır Mal Yönetmeliği Eki (Örnek :14), Harcama Birimi Taşınır Yönetim Hesabı Cetveli: Bu Cetvel, harcama biriminin taşınır yönetim hesabının çıkarılması amacıyla taşınır kayıt ve kontrol yetkilisi tarafından harcama birimi itibarıyla taşınır I inci düzey detay kodunda gösterilen her bir taşınır grubu için düzenlenir ve taşınırlar bu Cetvele taşınır II nci düzey detay kodu düzeyinde kaydedilir.

[iii] Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü “Küsürat farkları” konulu 16.01.2009 Tarih ve B.07.0.MGM.049/4.5.809.99.00/ 632 sayılı yazısı