Sosyal Güvenlik Sisteminde Belediye Başkanları

• Haziran – Temmuz, 2014 Nergis ŞİMŞEK İhale Makale

Nergis ŞİMŞEK Kamu Yönetimi Uzmanı SGK Şube Müdürü

I. GİRİŞ

Ülkemizde yerel seçimler 18/1/1984 tarihli ve 2972 sayılı Mahalli İdareler ile Mahalle Muhtarlıkları ve İhtiyar Heyetleri Seçimi Hakkında Kanun gereğince beş yılda bir yapılmakta ve köy ve mahalle muhtarları ile belediye başkanları bu seçimlerle iş başına gelmektedir. Köy ve mahalle muhtarları ile belediye başkanlarının göreve başladıkları tarih itibariyle haklarında uygulanacak sosyal güvenlik mevzuatı ise 2008 yılı Ekim ayı başı itibariyle yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunuyla belirlenmiştir. Bu tarihten önce seçimle iş başına gelenler hakkında  ise yine 506, 1479 ve 5434 sayılı Sosyal Güvenlik kanunlarının 5510 sayılı Kanunla yürürlükten kaldırılan mülga hükümleri uygulanmakta idi.

Bu çalışmada, belediye başkanı seçildiği tarihte 5510 sayılı Kanuna göre  aktif sigortalı olan veya olmayan ya da emeklilik statüsünü kazanmış olan belediye başkanlarının hangi statüde sigortalı olacakları, prime esas kazanç tutarlarının nasıl belirleneceği ile emeklilik sonrası çalışmaları halinde aylıklarının kesilip kesilmeyeceği hususlarını içeren sosyal güvenlik hakları konusunda  bilgilendirmeler yapılacaktır.

II. BELEDİYE BAŞKANLARI HANGİ STATÜDE SİGORTALI SAYILIR?

Belediye başkanlarının SSK, Bağ-Kur veya T.C. Emekli Sandığı kapsamında sigortalı sayılıp sayılmayacağı hususunda belirleyici olan unsur, bunların 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği 2008/Ekim ayından önce sigortalılığının bulunup bulunmadığı ile belediye başkanlığı seçim tarihleridir.

5510 sayılı Kanunun  4 üncü maddesinin  dördüncü fıkrasının (b) bendinde; başbakan, bakanlar, Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il encümeninin seçimle gelen üyeleri bu maddenin birinci fıkrasının ( c) bendi kapsamında diğer bir ifadeyle devlet memuru statüsünde sigortalı sayılmışlardır.

Buna göre, 2008/Ekim ayından sonra yapılan veya yapılacak olan seçimlerde belediye başkanı seçilenlerden;

– Daha önce  sigortalılığı bulunmayanlar,

– 2008/Ekim ayından sonra Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi (SSK) ile (b) bendi (Bağ-Kur) kapsamında sigortalılığı  olanlar,

– 2008/Ekim ayından önce 5434 sayılı Kanuna göre sigortalılığı  bulunanlar,

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının ( c) bendi kapsamında  yani devlet memuru statüsünde sigortalı sayılmaktadır.

Diğer bir ifadeyle, 2008/Ekim ayından sonra ilk defa veya yeniden belediye başkanlığına seçilenlerden, seçildikleri tarihte sigortalı olmayanlar ile SSK veya Bağ-Kur kapsamında sigortalı olanlar isteklerine bakılmaksızın zorunlu olarak Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi yani devlet memuru statüsünde sigortalı sayılmışlardır.

Ancak,  5510 sayılı Kanunun yürürlük tarihinden önce belediye başkanlığına seçilmiş olanlardan, 5434 sayılı Kanuna göre sigortalı olanların sigortalılıkları 2008/Ekim sonrası 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında devam ettirilirken, geçmişte 5434 sayılı Kanuna tabi sigortalılığı bulunanlar ile  SSK ve Bağ-kur kapsamında sigortalılığı devam edenlerin sigortalılıkları yine bu kapsamlarda devam ettirilmiştir.

Bunlardan, 2008 yılı Ekim ayı başından sonra SSK ve Bağ-Kur kapsamındaki  sigortalılığını sona erdirenlerin sigortalılıklarının sona erdiği tarihten itibaren, sigortalılıklarını sona erdirmeyenler ise taleplerinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına geçtiği tarihten itibaren Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c)  bendi kapsamında sigortalı sayılmışlardır. Bu kapsamda, 2008 yılı Ekim ayı başından önce SSK ve Bağ-Kur kapsamında sigortalılığı sona eren belediye başkanlarından 5434 sayılı Kanuna göre ilgilendirme talebinde bulunmayanlar, 2008 yılı Ekim ayı başından itibaren ilk defa 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında  sigortalı sayılmışlardır.

Diğer taraftan,  devlet memurlarının yaş haddi 5434 sayılı Kanunun 40 ıncı maddesi hükmüne göre  belirlendiğinden, belediye başkanlığı seçim tarihinde 65 yaşını dolduranlar ile yine 65 yaşını belediye başkanlığı görevini yaparken dolduranlar, 65 yaşını doldurdukları tarihten itibaren sigortalı sayılmamaktadır.

2008 yılı Ekim ayından sonra belediye başkanlığına seçilmiş olanlardan seçildiği tarihte SSK, Bağ-Kur veya T.C. Emekli Sandığı kapsamında emekli olanlar, istekleri halinde emekli aylıkları kesilmek suretiyle SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin dilekçelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına geçtiği tarih, T.C. Emekli Sandığı emeklileri ise dilekçenin Kurum kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aybaşından itibaren devlet memuru statüsünde sigortalı sayılırlar.

III. BELEDİYE BAŞKANLARININ PRİME ESAS KAZANÇ TUTARLARININ BELİRLENMESİ

Bilindiği üzere, 5510 sayılı Kanun hükümleri ilk defa 2008 yılı Ekim ayı başından sonra  devlet memuru olacaklar için uygulanacaktır. Belediye başkanlarının sosyal güvenlik mevzuatında hangi kanun hükümlerine tabi olacağı hususu, bunların  2008 yılı ekim ayı başından önce vekil öğretmenlik ve  imamlık ile  yedek subaylık gibi kısa süreli çalışmaları bulunanlar dahil olmak üzere 5434 sayılı Kanuna göre görev alıp almamalarına göre değişmektedir.

Buna göre, 2008 yılı Ekim ayı başından önce 5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi gereğince 5434 sayılı Kanuna göre sigortalılığı bulunan belediye başkanları hakkında  bu Kanun hükümleri, ilk defa 2008/Ekim ayı sonrası sigortalılığı bulunanlar hakkında ise 5510 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaktadır.

5510 sayılı Kanunun geçici 4 üncü maddesi kapsamında sigortalılığı bulanan belediye başkanları hakkında 5434 sayılı Kanun hükümleri uygulanacağından, bunların prime esas kazançları; 5434 sayılı Kanunun ek 48 inci maddesinin “Belediye Başkanı olarak iştirakçilikleri devam edenlere, genel idare hizmetleri sınıfında görev yapan genel müdürler için belirlenen ek gösterge rakamını ve öğrenim durumlarına göre yükselebilecekleri dereceyi geçmemek üzere emekli keseneklerine esas aylık dereceleri itibariyle mülki idare amirliği hizmetleri sınıfı için tespit edilen ek gösterge rakamları uygulanır.” hükmü kapsamında tespit edilecek ve emekli keseneğine esas aylık tutarı esas alınarak, % 16 oranında kesenek, % 20 oranında karşılık tutarı ile % 12 oranında genel sağlık sigortası primi kesilecektir.

Belediye başkanlığı görevi nedeniyle ilk defa 2008/Ekim sonrası 5510 sayılı  Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının ( c) bendi kapsamında  sigortalı olanların prime esas kazanç tutarları ise Kanunun 80 inci maddesinin üçüncü fıkrasının (d) bendindeki “Büyükşehir belediye başkanları için bakanlık genel müdürünün, diğer belediye başkanları için ise öğrenim durumları itibarıyla 657 sayılı Kanuna göre yükselebilecekleri dereceyi aşmamak kaydıyla, 657 sayılı Kanuna ekli (I) sayılı ek gösterge cetvelinin “VIII. Mülki İdare Amirliği Hizmetleri Sınıfı” bölümünün (d) bendinde belirtilenlerin prime esas kazançları,” hükmü gereğince tespit edilecek miktar üzerinden % 9 sigortalı, % 11 işveren payı olmak üzere toplam % 20 oranında malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ile % 5 sigortalı, % 7,5 oranında işveren payı olmak üzere toplam % 12,5 oranında genel sağlık sigortası primi kesilecektir.

IV. EMEKLİ BELEDİYE BAŞKANLARININ DURUMU

24/1/2005 tarihinde yürürlüğe giren 5335 sayılı Kanunun 30 uncu maddesi ile herhangi bir sosyal güvenlik kurumundan emeklilik veya yaşlılık aylığı alanların bu aylıkları kesilmeksizin genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklarda, herhangi bir kadro, pozisyon veya görevde çalıştırılamayacakları ve görev yapamayacakları hüküm altına alınmış ve istisna kapsamında olan emeklilerin nitelikleri yine madde de belirtilmiştir.

Söz konusu maddenin dördüncü fıkrasının (d) bendinde; “Mahalli idareler seçimleri sonucuna göre görev alanlar, istisna kapsamında sayılmaktadır. Seçimle gelen belediye başkanları bu kapsamda değerlendirilmektedir. Dolayısıyla emekli iken belediye başkanlığına seçilenler hakkında söz konusu fıkra gereğince işlem yapılmakta, emekli aylıkları kesilmemekte ve görevleri nedeniyle ücret almaktadırlar. Emekli aylığının kesilmemesi nedeniyle bunlardan 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının ( c) bendi kapsamında prim alınmamaktadır.

Emekli olan belediye başkanlarının 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin  birinci fıkrasının  (c) bendi kapsamında sigortalı olmak istemeleri halinde dilekçelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu kayıtlarına geçtiği tarihi takip eden aybaşından itibaren aylıkları kesilerek sigortalılıkları başlatılır. Aylıkları bu şekilde kesilenlerin görevleri sona erdikten sonra önceki hizmetleri ile birlikte kendilerine yeniden aylık bağlanır. SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin devlet memurluğu kapsamında sonradan geçen hizmetleri birleştirilmez bu hizmetler mustakil değerlendirilir.

Emekli iken belediye başkanlığına seçilenlerin, emeklilik statüleri ile belediye başkanı seçildikleri tarih itibariyle aylıkları hakkında uygulanacak mevzuat aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.

V. SONUÇ

Yapılan açıklamalar çerçevesinde belediye başkanları hakkında uygulanacak mevzuatta, belediye başkanlığı seçim tarihleri ile seçildikleri tarihte mevcut sigortalılık durumlarının belirleyici olduğu,  ayrıca emekli belediye başkanlarının aylıklarının kesilip kesilmemesi hususunda  kendi tercihlerinin etkin olduğu görülmektedir.