Hizmet Alımı İhalelerinde Aşırı Düşük Tekliflerin Değerlendirilmesi
Mayıs 29, 2019
Ortak Girişimde Ortağın Şahsi Borçlarından Ortak Girişimin Sorumluluğu
Mayıs 29, 2019
- Ağustos Eylül Ekim 2014 Hilmi Bahadır BARÇIN İhale Makale
Hilmi Bahadır BARÇIN Sayıştay Başdenetçisi
1. GİRİŞ
Taşıt Kanunu uygulamasında ülkemizdeki lüks makam aracı tutkusu birçok kez gerek parlamentoda gerekse yazılı ve görsel basında kendisine yer etmiştir ayrıca konunun hassasiyeti nedeniyle de Başbakanlık tarafından tasarruf genelgelerinde ayrıntılı olarak yer verilmiştir.[i] [ii]
Taşıt Kanunu’nun uygulamasına ilişkin olarak 10 Haziran 2014 tarihli Resmi Gazete ‘de önemli değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Bu makalemizin konusunu söz konusu değişiklikler teşkil edecektir.
2. TAŞIT KANUNU ÇERÇEVESİNDE ESKİ UYGULAMA
237 sayılı Taşıt Kanunu 12.01.1961 tarihli ve 10705 sayılı Resmi Gazete’de yürürlüğe girmiştir. Uzun süredir yürürlükte olan bu Kanuna ilişkin temel bilgilere aşağıda yer verilmektedir:
2.1. Taşıt Kanunu’nun Kapsamı:
237 sayılı Kanunun 1’inci maddesinde taşıt kanunu hükümlerini uygulayacak kamu idareleri aşağıdaki gibi sayılmıştır:
a) Genel bütçeye dahil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunların bağlı kuruluşları ile mahalli idare birlikleri,
b) İktisadi Devlet Teşekkülleri ve özel kanun ve kararnamelerle kurulan her çeşit banka ve teşekküller,
c) Yukarıdaki (a) ve (b) fıkralarında yazılı daire, idare, banka, teşekkül ve müesseselerin sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseseler,
d) Kamuya yararlı derneklerden Başbakanlıkça lüzumlu görülenler tarafından kullanılacak taşıtlar bu kanun hükümlerine tabidir. Ayrıca Kanunun 2’nci maddesinde traktör, arazöz, motorla işleyen her çeşit ziraat ve inşaat makineleri, hava taşıtları münhasıran askeri maksatlar için kullanılan ve ordunun silah ve teçhizatından madut bulunan taşıtlar bu kanun hükümlerine tabi olmadığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, Taşıt Kanunu hükümleri aynı 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu gibi çerçevesi çok olup neredeyse kamu kaynağı kullanan tüm kamu idareleri için uygulanmaktadır.
2.2. Taşıt Kanunu’nda Düzenlenen Hususlar:
Yaklaşık yirmi maddeden teşekkül eden 237 sayılı Taşıt Kanunu içerisinde emirlerine ve zatlarına binek otomobili verilenler, kurumların edinebilecekleri taşıtlar, kurumların satın alacakları taşıtların bedeli, taşıtların satılabilmeleri, kayıt, tescil ve verilecek plakalar, kanun hükümlerinin uygulanmayacağı haller ve cezalar gibi ayrıntılı düzenlemelere yer verilmektedir.
Ayrıca kanunun 17’nci maddesinde yardım amacıyla kamu idareleri tarafından edinilmiş taşınırların kötüye kullanılmasını engellemek amacıyla aşağıdaki düzenlemeye yer verilmiştir:
“Çeşitli yardım yolları ile gelen her türlü taşıtlar tahsis olundukları hizmetlerde bu kanun hükümlerine göre kullanılır.
Vakıf, dernek, sandık, banka, birlik, firma, şahıs ve benzeri kuruluş veya kişilere ait olup bu kanun kapsamında bulunan kurumlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşlarınca kullanılan taşıtların giderleri için (güvenlik hizmetlerinde kullanılan taşıtlar hariç) kurum bütçelerinden hiçbir şekilde ödeme yapılamaz.”
2.3. Taşıt Kanunu’na Aykırı Hareket Etme Sonucu Hangi Cezalar Ortaya Çıkacaktır?
237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 16’ncı maddesinde Taşıt Kanunu’na aykırı hareket edilmesini engellemek amacıyla ağır yaptırımlar düzenlenmektedir. Uygulanacak cezai yaptırımlar aşağıda belirtilmiştir:
Bu Kanunun kapsamına giren taşıtları;
– Her ne suretle olursa olsun tahsis olunduğu işin dışında veya şahsî hususlarda kullananlar,[iii]
– Veya kullanılmasına müsaade edenler,[iv]
– Veya kanunda yazılı olduğu şekilde kullanılmış gibi gösterenler,
– Veya kanunen bir makama veya işe tahsis olunmadığı halde gerçeği değiştirerek bu taşıtlardan istifade eden ve ettirenler,[v]
– Bunların gidiş gelişine müsade edenler,
– Veya kanuna aykırı olarak numara ve plaka verenlerle kullananlar,[vi]
– Veya kullanılmaya elverişli olduğu halde ekonomik ömrünü doldurduğu bahanesiyle yenileyen, veya yeniletenler,[vii]
– Veya bu hususlar için masraf tahakkuk evrakını hazırlayan veya tasdik veya bunlara ait ita emirlerini vize edenler,
hakkında bir seneye kadar hapis cezasına hükmolunur.
Bu yüzden hasıl olan masraf ve zararlar genel hükümlere göre tazmin ettirilir.
Tekerrürü halinde verilecek hapis cezası iki aydan aşağı olamaz.
2.4. Eski Uygulamadaki Sorun Yaratan Maddeler
Yürürlükte olan 237 Sayılı Taşıt Kanunu, kamu kuruluşlarının sahip olabileceği, kullanabileceği, hangi kurumların ne tür araçlar edinebileceğini açık olarak belirlemektedir. Kanunun 10. Maddesi, kamu kuruluşları ve belediyelerin hibe dahil, ne suretle olursa olsun yerlilik oranı %50’nin altındaki araçları kullanamayacağını net bir şekilde tanımlıyor.
Ancak göz ardı edilen husus günümüzde meblağları giderek artan kiralama yoluyla elde edilen taşıtlardır. Kanun satın alma veya hibeye ilişkin olarak lüks makam araçları için yüzde 50 yerli menşeli araç satın almayı sadece belirli makamlara izin verirken,[viii] diğer makamlara yasaklamıştır. Ancak bu yasaklama hibe dahil satın alınan araçlar için olduğundan kamu idareleri taşıt kiralama ihaleleri yoluyla medyada sürekli gündemde olan lüks marka araçları kiralayabilmekteydi.
3. YENİ UYGULAMA
Taşıt Kanunu uygulamalarındaki sorunlar nedeniyle 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10’uncu maddesinde 22.02.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6519 sayılı Kanun’un 21’inci maddesiyle aşağıdaki önemli değişiklik gerçekleşmiştir.
“Bu Kanun kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirmeye Bakanlar Kurulu yetkilidir.”
Böylece Bakanlar Kurulu’na taşıt kanunu kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirme doğrultusunda yetki verilmiştir.
237 Sayılı Taşıt Kanunu kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerinin belirlenmesine dair kararın yürürlüğe konulması; Maliye Bakanlığı’nın 21/3/2014 tarihli ve 2510 sayılı yazısı üzerine, anılan kanunun 10uncu maddesine göre, Bakanlar?Kurulu’nca 2/6/2014 tarihinde kararlaştırılarak 10.06.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
Kararda aşağıdaki hususlarda yeni düzenlemelere yer verilmiştir:
A) Taşıtların Nitelikleri
1- 5/1/1961 tarihli ve 237 sayılı Taşıt Kanunu’na ekli (1) sayılı cetvelde ve son iki sırasında belirtilenler hariç olmak üzere (2) sayılı cetvelde yer alan makamlar ile güvenlik önlemli (zırhlı) araçlar, koruma altına alınanlarla ilgili yönetmelik hükümlerine göre tahsis olunanlar ve idarelerin yurtdışı teşkilatları için yabancı menşeli binek veya station-wagon cinsi taşıt edinebilir. Bunların dışında hibe dahil her ne surette olursa olsun yabancı menşeli binek veya station wagon cinsi araç edinilemez.
2- Birinci fıkra kapsamındaki makam ve hizmetler hariç olmak üzere, edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacmi 1.600 cc’yi geçemez.
3- Yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtlar yabancı menşeli sayılır.
4- Binek ve station-wagon dışındaki taşıtlar hakkında yukarıdaki sınırlamalar uygulanmaz.
B) Hizmet Alımı Suretiyle Taşıt Edinilmesi
Hizmet alımı suretiyle edinilecek taşıtların menşei ve silindir hacimleri hakkında 1’inci madde hükümleri uygulanır.
C) Bu Kararın uygulanması ile ilgili olarak çıkabilecek tereddütleri gidermeye ve gerektiğinde uygulama esaslarını belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Görüleceği üzere Bakanlar Kurulu kararında artık hizmet suretiyle edinilecek taşıtlarda da; edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacmi 1.600 cc’yi geçemeyecek ve yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtlar kullanılmayacaktır.[ix]
4. TAŞIT KİRALAMA İHALELERİNDE AŞIRI DÜŞÜK TEKLİF SORGULAMASINDA DİKKAT EDİLECEK HUSUSLAR
Taşıt kiralama ihalesinde en fazla dikkat edilmesi gereken husus ve en çok sorun çıkan husus aşırı düşük teklif sorgulamasıdır. Aşırı düşük teklif sorgulamasında taşıt kiralama ihalesinde iki farklı durum ortaya çıkmaktadır.
4.1. Şoförsüz Taşıt Kiralama:
Şoförsüz taşıt kiralama ihalesi nitelik olarak mal alım ihalesidir. Mal alım ihalelerinde de 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu uyarınca idarelerce aşırı düşük teklif sorgulaması yapılması zorunlu değildir.
4.2. Şoförlü Taşıt Kiralama İhalesinde Aşırı Düşük Teklif Sorgulaması:
Şoförlü taşıt kiralama ihaleleri hizmet alım ihalesidir. Hizmet alımı ihalelerinde, aşırı düşük teklif sorgulamalarında iki ayrı durum söz konusudur. Bu durumlar sırasıyla söz konusu ihalenin personel çalıştırılmasına dayalı olup olmadığıdır.
4.2.1. İşin Niteliğinin Tespiti:
4.2.1.1. Personel Çalıştırılmasına Dayalı İhale
Personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımları; ihale konusu işte çalıştırılacak personel sayısının ihale dokümanında belirlendiği, bu personelin çalışma saatlerinin tamamının idare için kullanıldığı ve yaklaşık maliyetinin en az % 70’lik kısmının asgari işçilik maliyeti ile varsa ayni yemek ve yol giderleri dahil işçilik giderinden oluştuğu hizmetlerdir.
4.2.1.2. Personel Çalıştırılmasına Dayalı Olmayan İhale
Eğer şoförlü taşıt ihalemizde işçilik gideri yaklaşık maliyetin %70’in altında ise o zaman da taşıt kiralama ihalemiz personel çalıştırılmasına dayalı bir iş olmayacaktır.
4.2.2. Sınır Değerin Tespiti:
4.2.2.1. Personel Çalıştırılmasına Dayalı İhale:
Bu ihalelerde sınır değer yaklaşık maliyetten idarece öngörülen kar miktarının çıkartılması sonucu ortaya çıkan meblağdır.
4.2.2.2.Personel Çalıştırılmasına Dayalı Olmayan İhale:
Bu ihalelerde ise sınır değer yaklaşık maliyetin 1,3’e bölünmesi ile ortaya çıkan meblağdır.
4.2.3. Aşırı Düşük Teklif Sorgulama Süreçleri:
Belirlenen sınır değer sonucu idarece önceden belirlediğimiz üç sürece göre hareket edebiliriz.
a) Aşırı Düşük Teklif Sorgulama: Sınır Değerin Altında Kalan İsteklilere 4734 sayılı Kanunun 38’inci maddesindeki ve Kamu İhale Genel Tebliği’ndeki esaslar doğrultusunda aşırı düşük teklif sorgulamaları gerçekleştirilebilir.
b) En Düşük Teklif Sahibine İhalenin Verilmesi: Bu seçeneği daha önceden seçti isek en düşük teklif sahibine ihale doğrudan verilebilir. Ancak üzerinde ihale verilen teklif tespit ettiğimiz sınır değerin altında ise, o zaman ihale üzerinde kalan firmadan kesin teminat teklif bedeli üzerinden %6 olarak değil; yaklaşık maliyetin %9’u üzerinden alacaktır.
c) Sınır değerin altındaki firmaların doğrudan elenmesi.
SONUÇ
Taşıt Kanunu uygulamasında ülkemizdeki lüks makam aracı tutkusu birçok kez gerek parlamentoda gerekse yazılı ve görsel basında kendisine yer etmiştir ayrıca konunun hassasiyeti nedeniyle de Başbakanlık tarafından tasarruf genelgelerinde ayrıntılı olarak yer verilmiştir.
Taşıt Kanunu uygulamalarındaki sorunlar nedeniyle 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 10’uncu maddesinde 22.02.2014 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 6519 sayılı Kanun’un 21’inci maddesiyle aşağıdaki önemli değişiklik gerçekleşmiştir. Bakanlar Kurulu’na taşıt kanunu kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerini belirlemeye ve sınırlamalar getirme doğrultusunda yetki verilmiştir.
237 Sayılı Taşıt Kanunu kapsamında edinilecek taşıtların menşei, silindir hacimleri ve diğer niteliklerinin belirlenmesine dair kararın yürürlüğe konulması; Maliye Bakanlığı’nın 21/3/2014 tarihli ve 2510 sayılı yazısı üzerine, anılan Kanunun 10’uncu maddesine göre, Bakanlar?Kurulu’nca 2/6/2014 tarihinde kararlaştırılarak 10.06.2014 tarihli Resmi Gazete ‘de yayımlanmıştır.
Bakanlar Kurulu kararında artık hizmet suretiyle edinilecek taşıtlarda da; edinilecek binek veya station-wagon cinsi taşıtların silindir hacmi 1.600 cc’yi geçemeyecek ve yerli muhteva oranı %50’nin altında kalan taşıtlar kullanılmayacaktır.
Aksine hareket edenler 237 sayılı Taşıt Kanunu’nun 16’ncı maddesinde Taşıt Kanunu’na aykırı hareket edilmesini engellemek amacıyla düzenlenen ağır yaptırımlarla karşı karşıya kalabilirler.
Yine taşıt kiralama ihalelerinde en çok sorun yaratma ihtimali olan aşırı düşük teklif sorgulanması işlemlerine makalemizde yer verilmiştir.
[i] arsiv.ntvmsnbc.com/news/75637.asp
[ii] Hizmet araçları makam aracı gibi kullanılmamalı – www.memurlar.net/haber/422672/4.sayfa
[iii] Örneğin makam araçlarını ailelerinin özel işlerine(okul, alışveriş, gezi vb…) gönderenler gibi,
[iv] Amirim emretti bende yapmak zorunda kaldım savunmasını gibi,
[v] Örneğin Kanuna ekli cetvel doğrultusunda belediye başkanının makamına araç tahsis edilemez
[vi] Örneğin, Resmi araç olamayacağı halde AUDİ vb. araçlara Resmi Plaka araç takılması
[vii] Örneğin makam sahiplerinin göreve gelir gelmez makam araçlarını beğenmeyip değiştirmesi
[viii] Kanuna ekli cetvellerde gösterilen sınırlı makamlar için…
[ix] Örneğin AUDİ, BMW, Mercedes, Volswagen vb. araçlar
